اپیدمیولوژی پیشرفته

 ميزان بروز(تراکم بروز):Incidence Rate

اين ميزان برابر موارد جديد رخداد يك بيماري به ازاي شخص - زمان در معرض خطر بيماري است كه در يك دوره زماني معيّن رخ مي‌دهد. كاربرد هاي اين ميزان در تعيين تعداد افراد جدیدا بیمار یا تعداد دفعات ابتلا به یک  يك بيماري خاص در يك دوره زماني مشخص مثلاً يك سال، و جستجوي عوامل سبب‌ساز بيماري است. ميزان بروز را مي‌توان در مطالعات تحليلي به كار برد. اين ميزان اندازه اي است كه در مقايسه بين دو جامعه، كاربرد دارد و براي مطالعات مربوط به كنترل و پيشگيري، با اهميّت است. ميزان بروز براي بيماري هايي كه دوره كوتاهي دارند بيشتر كاربرد دارد. فرمول آن بدین شرح است:

تعداد موارد جدید یک پیشامد در یک دوره زمانی معین تقسیم بر تعداد شخص-زمان در معرض خطر آن پیشامد در آن دوره.

ميزان بروز به دو نوع مشخص ميزان بروز تجمعيI.   Cumulative و تراكم بروز  I.  Density تقسيم مي‌شود:

 بروز تجمعي(احتمال بروز یا خطر): Cumulative  Incidence

تعداد يا نسبتي از يك گروه افراد است كه در يك فاصله زماني معيّن، آغاز يك بيماري را تجربه مي‌كنند. اما تراكم بروز معادل ميزان بروز شخص ـ زمان است. ميزان بروز شخص  ـ زمان مترادف تراكم بروز فاصله اي بوده، در واقع نوعي اندازه گيري ميزان بروز يك بيماري يا مرگ در يك جمعيت در معرض خطر است. اين اندازه معادل نسبت تعداد موارد بيماري يا مرگ است كه طي آن فاصله زماني رخ داده تقسيم بر تعداد واحد هاي شخص زمان در خطر در ابتداي همان فاصله زماني است. براي مثال اگر شخصي تنها پس از يك سال بيماري از مطالعه خارج شود معادل يك شخص ـ سال و اگر پس از 10 سال بيماري از مطالعه خارج شود معادل 10 شخص ـ سال محاسبه مي‌شود. از شاخص ميزان بروز شخص ـ زمان بيشتر براي تعيين بروز بيماري در دوره هاي طولاني و متغير استفاده مي‌شود.جدول زير مقايسه ميزان بروز بر مبناي شخص (بروز تجمعي) و بروز بر مبناي شخص ـ زمان (تراكم بروز) را نشان مي‌دهد.

فرمول بروز تجمعی بدینصورت می باشد:تعداد موارد جدید یک پیشامد در یک دوره زمانی معین تقسیم بر تعداد افراد در معرض خطر آن پیشامد در آن مقطع.

بايد توجه داشت كه ميزان خطر (Risk) نيز كه گاه با ميزان بروز تجمعي معادل يكديگر گرفته مي‌شود تفاوت هايي با اين اندازه دارد. اولاً خطر احتمال رويداد ابتلاء يا مرگ در يك فرد در يك محدوده زماني يا سنّي از پيش تعيين شده است. دوّم آن كه خطر، برخلاف ميزان بروز كه واحد آن شخص ـ زمان است، واحد ندارد. سوّم آن كه در سنجش خطر، احتمال بروز بيماري اندازه گيري مي‌شود، ولي ميزان بروز، سرعت رويداد بيماري را مي‌سنجد.

جدول ۱ـ مقايسه ميزان بروز بر مبناي شخص(بروز تجمعي)و بروز بر مبناي شخص ـ زمان(تراكم بروز)

 ميزان شيوع (Prevalence Rate)

ميزان شيوع عبارت از تعداد موارد موجود بيماري در يك جمعيت در معرض خطر است، كه مي‌تواند به صورت شيوع لحظه اي (Point prevalence)  (شيوع در يك نقطه  يا لحظه زماني معيّن)، شيوع دوره اي(Period prevalence)  (شيوع در يك دوره زماني معيّن) و يا شيوع  تمامي عمر  (Lifetime prevalence) (نسبت كساني كه بيماري را در كل طول عمر خود داشته اند به جمعيت در معرض خطر در شروع آن دوره زماني) باشد. كاربرد هاي ميزان شيوع در اندازه گيري حجم بيماري در جامعه، و تعيين نياز هاي مربوط به مراقبت هاي بهداشتي در جامعه است.

براي مثال در پاسخ به سوالات زير اندازه هاي مختلفي از ميزان هاي شيوع قابل اندازه گيري است:

    آيا در حال حاضر مبتلا به كمر درد هستيد: (شيوع لحظه اي)

    آيا در سال گذشته هرگز كمردرد داشته ايد؟ (شيوع دوره اي)

    آيا در طول زندگي خود هميشه كمر درد داشته ايد؟ (شيوع تمامي عمر)

اطلاعات مورد نياز براي محاسبه ميزان هاي بروز و شيوع:

o       اطلاعات مربوط به وضعيت سلامت افراد

o       تعريف دقيق مورد بيماري

o       تعداد دقيق افرادي كه به بيماري مبتلا شده اند (Numerator).

o        تعداد افراد در معرض خطر بيماري (Denominator)

o       دوره زماني مشاهده بيماري يا زمان انجام اندازه گيري

برخي نكات مهم ميزان شيوع و ميزان بروز بيماري:

·        ميزان هاي بروز و شيوع از اندازه هاي بسيار مهم در اپيدميولوژي محسوب مي‌شوند.

·        در ميزان بروز  افرادي كه قبلا بيمار نبوده اند ولي در يك دوره زماني خاص به بيماري مبتلا شده اند اندازه گيري مي‌شود، ولي در ميزان شيوع نسبت تعدادي كه در يك جمعيت بيمار هستند اندازه گيري مي‌شود. به تعبيري بروز معادل موارد جديد و شيوع معادل موارد قديم و جديد  (همه موارد) بيماري است.

·        منظور از يك دوره زماني ممكن است يك سال، يك دوره زماني معيّن، يا يك لحظه زماني باشد.  

·        شيوع محصول مجموع موارد بروز در دوره هاي زماني گذشته است كه هنوز به بيماري مبتلا هستند.

·        اندازه گيري ميزان شيوع آسان‌تر و ارزان تر از ميزان بروز است.

·        در اندازه گيري ميزان بروز ابتدا بايد جمعيتي را مشخص كرد، آنها را در يك دوره زماني معيّن تعقيب (پيگيري) نمود تا موارد بروز آشكار شوند.

·        با استفاده از ميزان هاي بروز و شيوع مي‌توان متوسط مدّت بيماري را نيز تعيين كرد. در واقع متوسط مدّت بيماري  معادل نسبت ميزان شيوع تقسيم بر ميزان بروز همان بيماري است. به عبارت ديگر ميزان شيوع بيماري معادل حاصل ضرب ميزان بروز بيماري در متوسط مدّت بيماري است.